در حال بارگذاری...

  • طراحی داخلی | معماری

    خانه الهیه

    (این کار به عنوان نمونهء کار اساتید و جهت مراجعهء علاقه مندان در سایت نقش ازل قرار داده شده است.)

    معمار مسؤول: دکتر هادی ندیمی 

       خانهء الهیه محل زندگی سه خانواده از یک فامیل است، پدر و دو نفر از پسران. این خانواده قبلا نیز در ساختمانی از همین طراح و در ییلاقات کرج، ساکن بودند. بدین جهت، طراح پروژه  از بدو تصمیم خانوادهء کارفرما برای بازگشت به تهران و انتخاب و خرید زمین در کنار کارفرما حضور داشت.

       نتیجهء همکاری طراح در این مرحله، تهیهء دو پیش طرح روی دو زمین دیگر برای کارفرما بود. در یکی از این موارد که زمینی به مساحت دو هزار متر مربع در محلهء سعادت آباد بود؛ طراحی جلوتر رفته و طرحی متشکل از مجموعه ای در هم تنیده از چند خانه با حیاطهای مرکزی، متناسب با نیازهای ساکنین طراحی گردید. نهایتاٌ زمین فعلی در محلهء الهیه تهران و بر روی تپه ای مشرف به باغ سفارت ترکیه -زمین کوچکی به مساحت تقریبی ۴۵۰ مترمربع- انتخاب گردید که بعدا مشخص شد در عمق حدود پنج متری آن، رشته قنات دایر پرآبی به سمت باغ سفارت در جریان است. (با وجود اینکه متاسفانه هیچ قانونی جهت حفظ قنوات تهران وجود ندارد، به جهت حفظ محیط زیست، حفاظت از این قنات به عنوان یک اصل، در تمام مراحل کار مد نظر قرارگرفت.)

       با توجه به نیازهای کارفرما و تعداد طبقات مجاز، نهایتا برنامهء فضایی ساختمان به ترتیب زیر طراحی شد:

    طبقهء اول: حسینیه ای با دو ورودی مجزا برای برگزاری مراسم مذهبی خانواده، که بعدها و درجریان بازسازی بنا تبدیل به دو واحد مسکونی مجزا گردید؛
    طبقهء دوم: تک واحد کارفرما؛
    طبقهء سوم و چهارم: دو واحد دوبلکس برای پسران خانواده. بر روی بام نیز با دورنمای باغ پایین دست، فضایی مناسب گردهمایی و میهمانی در نظر گرفته شد.

    فضاهای جنبی و خدماتی بنا نیز به این ترتیب جانمایی شدند:  پارکینگ و اتاق سرایدار در طبقهء همکف؛ مجموعهء استخر و فضاهای خدماتی در زیرزمین اول؛ موتورخانه و فضاهای تاسیساتی استخر بعلاوهء کانالهای آدم رو- حاوی زهکشها و جویهای هدایت آبهای زیر زمینی به سمت قنات- در زیرزمین دوم.

       بر اساس قوانین شهرداری سطح اشغال این بنا مربعی تقریبی به ابعاد ۱۵ در ۱۵ متر بود که با توجه به ارتفاع بنا، مکعبی به بعد ۱۵ متر را تشکیل میداد این حجم از سمت غرب به کوچه، از جنوب به حیاط و از شمال به حیاط همسایه رو میکرد و از سمت شرق نیز همجوار با ساختمان همسایه بود.  ملاحظات دید و نور متفاوت هر یک از نماها همزمان با ملاحظات فضای داخلی، ایده های اصلی نما را شکل دادند. نمای سمت کوچه به اعتباری “نمای بیرونی” بناست، نورگیری از غرب نیز اقتضای حداقل بازشو را دارد و از سویی دیگر ورودی اصلی بنا در این نما قرار میگیرد. جمع این ملاحظات با توجه به شأن خاص “ورود به بنا” در معماری ایرانی، طرح نمای غربی و سر در را شکل داد. از سوی دیگر نمای سمت حیاط “نمای درونی” بنا است، رو به جنوب و مطلوبترین جهت نورگیری قراردارد و در پس آن نیز فضاهای اصلی داخلی با نیاز به فضای نیم باز قرارگرفته اند؛ همهء این ملاحظات ایجاب میکرد تا در این نما حداکثر بازشوها در نظامی چند لایه تعبیه گردد.

       نظر به مسکونی بودن بنا، جهت تقویت حس آرامش و انس ساکنین با بنا، مصالح نما نیز از میان مصالح “مانوس” فرهنگ ایرانی انتخاب گردید : آجر، گچ، چوب و شیشه های رنگی. آجر دست ساز سفارشی که پس از پخت چندین نمونه و به دست آوردن بافت و رنگ مطلوب مختص عمارت الهیه تولید شد؛ گچ با فرآروی و تکنیک استفادهء خاص که آنرا مناسب استفادهء بدون رنگ در نمای ساختمان میکرد و چوب درخت چنار که با وسواس خاصی از حومهء اصفهان انتخاب، خریداری و تحت شرایط خاصی خشک و فرآوری شده بود.

     شیشه های رنگی نیز در رنگهای لاجوردی، زرد، سرخ و سبز به صورت سفارشی از بلژیک وارد شده و در سه ترکیب رنگ متفاوت متناسب با جهت هر نما، در حاشیهء شیشه های بیرنگ متن، به کار گرفته شدند. استفاده محدود و به جا از شیشهء رنگی، علاوه بر اثرات مطلوبی که در فضاهایی داخلی ایجاد میکرد، نقشی کلیدی در ایجاد “طعم فرهنگ ایرانی” در بنا داشت و علاوه بر افزودن رنگ و شادابی به نمای روز بنا، تجلی بسیار لطیف و زیبایی در نمای شبانگاهی خانهء الهیه می یافت.

     

       در سمت شمالی حجم، “نمای پشتی” رو به حیاط همسایه قرارگرفته و از داخل، جدارهء حیاط خلوت بناست. این فضا برای دریافت بیشترین نور و ایجاد فضایی دلباز، به صورت نورگیری بزرگ و یکپارچه طراحی شده که راه پله سبک و آسانسور هیدرولیک شیشه ای، در میان آن معلق به نظر میرسند. بر اساس قوانین وقت شهرداری و با وجود عقب نشینی پنجره ها از لبهء زمین، امکان داشتن نور و دید به حیاط ملک شمالی از این سمت مقدور بود، ولی به جهت رعایت حقوق همسایه و نیز رعایت مستوری و خلوت این فضا، کل جبههء شمالی در چهار طبقه با مشبک سیمانی سفید پوشانده شد که در پازلی خیال انگیز، نور و سبزی مبهم درختانِ پشتِ خود را به حیاط خلوت میآورد؛ خرپشته و سقف تمام شیشه ای با سازهء کابلی نیز، لفاف این فضا را تکمیل نمود. نتیجه، ایجاد فضایی لطیف، مستور و نورانیست که مقدمهء ورود به واحدهای مسکونیِ بنا شده است.

       کارهای چوبی خانهء الهیه که بخش بزرگی از هویت معماری بنا را شکل داده اند، توسط یکی از مجربترین نجاران، با سابقهء طولانی در ساخت و مرمت آثار تاریخی مانند کاخها و کوشکها ساخته شد. ارسیهای نما که برای اولین بار با طراحی جزئیات خاصی، به صورت “تک لایه” ساخته شده اند، از نظر ارتفاع ۷ متری خود نیز بسیار کم نظیرند. برای ساخت چنین ارسیهایی چالشهای فراوانی پیش روی طراح و مجری قرار داشت. مهمترین آنها امکان تغییر شکل (تاب برداشتن و پیچیدن) ستونها بود. انتخاب چوب با دوام و زیبای چنار و پروسهء خشک کردن و فرآوری خاص آن، کمک میکرد تا ستونهای اصلی -که هر یک در مقطع از چهار قطعه چوب چنار و یک قطعه چوب روسی تشکیل شده اند- از آسیبهای ذکر شده مصون بمانند. جزئیات استفاده شده و ترتیب خاص قرارگیری قطعات چوب در کنار هم، که براساس جهت “حلقه های رشدِ” چوب طراحی شد، تکمیل کنندهء راه حل این مشکل بود. به ترتیبی که امروز پس از ده سال قرارداشتن در معرض بارش و آفتاب، کوچکترین نشانی از پیچش و تاب برداشتن در ارسیها دیده نمی شود.

       در خانهء الهیه به جهت ایجاد فضایی گرم و دلنشین، استفاده از چوب علاوه بر نمای خارجی در فضاهای داخلی نیز نمود گسترده ای دارد: درها و پنجرها و پلکان داخلی، نرده ها؛ محفظه و دریچهء فن کویلها؛ ویترینهای دو طرفه از چوب و شیشه که در بخشهای مختلف خانه نقش جداکننده (پارتیشن) را ایفا میکنند؛ کف پوش مهمانخانه و نیز مبلمان طراحی شدهء واحد کارفرما (به سبک معروف به شاه عباسی)، همگی با طرحی متناسب با کلیت پروژه و از چوب ساخته شده اند. روند ساخت این اجزا به این صورت بود که پس از ترسیم نقشه ها به مقیاسهای یک دهم، یک پنجم و گاهی یک به یک، نمونهء اولیه ای از چوب روسی ساخته شده و در کارگاه نجاری طبق نظر طراح اصلاح می‌شد، سپس نمونه اصلاح شده در محل اصلی نصب شده و به اصطلاح “پرو” میگردید. در این مرحله اصلاحات نهایی اعمال شده و کار تولید هر تیپ از کارها با چوب چنار آغاز میشد.

       ایجاد وحدت و آرامش در خانهء الهیه مدیون وجود هماهنگی از کلیات پلان تا تک تک جزئیات طرح است. بدین منظور کار طراحی جزئیات تا طراحی مبلمان و عناصر تزئینی فلزی نیز پیش رفت. از چراغها و لوسترها و عناصر تزئینی درها (مانند کلون و  گل میخ) تا قرنیز ها و درپوشهای نرده و شومینهء مهمانخانهء از مس؛ از طراحی بافت و چیدمان سرامیکهای کف و بدنهء استخر تا نورگیرهای تمام شیشه ایِ بام، همه و همه متناسب با روح حاکم بر پروژه طراحی شدند (

       سازماندهی فضاهای داخلی  خانه نیز مناسب  نحوهء زندگی ساکنین طراحی گردید؛ از آنجا که کارفرما بزرگ خاندان و منزل وی محل تجمع اعضای خانواده بود، فضای جمعی به عنوان مرکز و قلب خانه در نظر گرفته شد، این تصمیم مهمانخانه را تبدیل به فضایی با شکوه و با ارتباط مناسب با همهء خانه نمود. مرکزیتی که یادآور حیاط در معماری ایرانی است و با “قاب”هایی مشابه پنجره های گرداگرد حیاط، از اطراف خود جدا شده است. در این مرکز، فضایی چند عملکردی مانند یک “غلام گردش” دور میزند. این فضا که اتصال دهندهء فضاهای زندگیِ خانه به یکدیگر است، در هر جهت متناسب با کاربریهای مجاور و محل  قرارگیری، اطوار و تجلیهای مختلف یافته است: در میانهء سمت جنوب وسعت یافته و تبدیل به نشمین خصوصی شده و در گوشه ها مسیر ارتباط با دو اتاق خواب است؛ از سمت غرب با گشایش اندکی مشرف به سردر اصلی بنا، فضایِ نورانیِ رنگین و زیبایی ساخته که علاوه بر آنکه منظر و نورگیر اصلی مهمانخانه است، مسیر ارتباط آشپزخانه و دیگر فضاهای خانه را شکل میدهد؛ در سمت شمال نیز این فضا تبدیل به ورودی واحد شده و رختکن و مسیر ارتباط با سرویس  بهداشتی مهمان را ایجاد کرده و از سمت دیگر به طرف آشپزخانه میرود؛ مرز غربی غلام گردش و مهمانخانه هم که بر خلاف جهات دیگر کاملا بسته بوده و از طریق قابهای گچی و ویترینهای دوطرفهء شیشه ای دیدی به مهمانخانه ندارد ، مسیریست که علاوه بر متصل کردن اتاق خواب سوم با نشمین خصوصی، حمام و سرویسهای بهداشتی را در خود جای داده است.

    محل پروژه تهران- الهیه
    سال انجام خدمات ۱۳۸۰-۸۲
    شرح خدمات مشاور طراحی و اجرا
    وضعیت فعلی پروژه ساخته شده
    کارفرما شخصی